Objawy i leczenie gonartrozy kolana
Gonartroza, czyli zmiany zwyrodnieniowe kolana, to jedna z najczęściej rozpoznawanych chorób narządu ruchu. Jeśli schodzisz po schodach coraz wolniej, kolano po wysiłku puchnie, a rano trzeba je rozruszać, może to być początek choroby. Jako specjalista ortopedii wyjaśniam, czym jest gonartroza, jakie daje objawy oraz kiedy rozważamy leczenie operacyjne.
5 minut czytania
Czym jest gonartroza i jakie są jej pierwsze objawy?
Gonartroza to przewlekłe zmiany zwyrodnieniowe kolana polegające na stopniowym ścieraniu się chrząstki stawowej. Gdy pojawiają się ubytki chrząstki, powierzchnie stawowe przesuwają się po sobie z większym tarciem. To tarcie podrażnia błonę maziową, która może reagować stanem zapalnym (synovitis) i wytwarzaniem zwiększonej ilości płynu stawowego. Nadmiar płynu podnosi ciśnienie wewnątrz stawu i nasila ból. Z czasem ubytki chrząstki mogą odsłaniać kość podchrzęstną oraz zakończenia nerwowe, co dodatkowo zwiększa dolegliwości nawet przy niewielkim obciążeniu.
Pierwsze sygnały gonartrozy to:
- – ból przy rozpoczynaniu ruchu (np. po wstaniu z krzesła, wysiadaniu z auta, po dłuższym siedzeniu),
- – poranna sztywność kolana, która mija po rozruszaniu,
- – uczucie strzykania lub tarcia wewnątrz stawu,
- – okresowe obrzęki związane z nadmiarem płynu,
- – stopniowe ograniczanie zgięcia i/lub wyprostu,
- – deformacja kolana – nienaturalne ustawienie z odchyleniem na zewnątrz lub do środka.
Najczęstsze przyczyny zwyrodnienia stawu kolanowego.
Zmiany zwyrodnieniowe kolana rozwijają się stopniowo, zwykle przez wiele lat. Najczęściej nie da się wskazać jednej, pojedynczej przyczyny – to raczej efekt nakładania się kilku czynników. Do tych najważniejszych należą:
- – wiek i fizjologiczne zużywanie się chrząstki,
- – praca, zwłaszcza fizyczna, wymagająca klęczenia, kucania lub częstego, nadmiernego dźwigania,
- – niewłaściwa aktywność – z jednej strony brak regularnego ruchu, z drugiej intensywne, powtarzalne treningi nadmiernie obciążające kolana,
- – czynniki genetyczne – nieprawidłowa budowa stawu, kolana ustawione bardziej do środka (koślawość) lub na zewnątrz (szpotawość),
- – przebyte urazy i operacje kolana, takie jak uszkodzenie łąkotek, rekonstrukcja ACL czy złamania śródstawowe,
- – nadwaga i otyłość, zwiększające siły działające na staw,
- – choroby zapalne, np. reumatoidalne zapalenie stawów czy dna moczanowa.
Jak lekarz diagnozuje gonartrozę kolana?
Diagnostykę zaczynamy od badania klinicznego – lekarz ogląda kolano, sprawdza oś kończyn, zakres ruchu, bolesność przy ucisku i obecność wysięku. Podstawowym badaniem obrazowym jest RTG kolan w pozycji stojącej, w projekcji AP i bocznej, bo pozwala ocenić zwężenie szpary stawowej, obecność osteofitów i stopień zaawansowania zmian. USG wykonujemy, gdy kolano jest obrzęknięte, podejrzewamy zmiany w łąkotkach lub chcemy ocenić struktury okołostawowe. W wybranych przypadkach – u osób młodszych, bardzo aktywnych albo gdy obraz jest niejednoznaczny – zlecamy rezonans magnetyczny, który dokładniej pokazuje chrząstkę, łąkotki i więzadła. Dzięki temu możemy precyzyjnie określić stadium choroby i dobrać odpowiednie leczenie.
Metody leczenia gonartrozy od fizjoterapii do operacji
Leczenie zaczynamy od sposobów zachowawczych, ponieważ u wielu pacjentów pozwalają one długo utrzymać sprawność i opóźnić konieczność zabiegu operacyjnego.
- – Normalizacja masy ciała – nawet niewielkie zmniejszenie wagi ogranicza siły działające na chrząstkę i spowalnia postęp zmian zwyrodnieniowych.
- – Umiarkowany aktywność fizyczna – pływanie, rower stacjonarny lub terenowy, spacery po miękkim podłożu, pilates, joga – ruch poprawia odżywienie chrząstki i wspomaga rozprowadzanie płynu stawowego.
- – Fizjoterapia – wzmacnia mięsień czworogłowy i poprawia stabilność kolana, a ćwiczenia rozciągające pomagają odzyskać prawidłowy zakres ruchu.
- – Leczenie przeciwbólowe – krótkotrwałe stosowanie leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych doustnie lub miejscowo.
- – Iniekcje dostawowe – podanie kwasu hialuronowego (wiskosuplementacja) w wielu przypadkach zmniejsza ból i poprawia ruchomość.
Jakie ćwiczenia na gonartrozę kolana przynoszą ulgę?
Pacjenci z gonartrozą szukają ćwiczeń, które mogą wykonywać samodzielnie w domu. Zestaw powinien być dobierany indywidualnie, z uwzględnieniem stopnia zmian, bólu i ogólnej sprawności. Najczęściej stosujemy:
- – ćwiczenia izometryczne – napinanie mięśnia czworogłowego w wyproście kolana,
- – ćwiczenia czynne – unoszenie wyprostowanej kończyny w leżeniu, prostowanie kolana w siadzie,
- – ćwiczenia czynne z oporem – z wykorzystanie taśmy elastycznej lub ciężarka na kostce,
- – ćwiczenia stabilizujące i równoważne – na platformie równoważnej, poprawiające kontrolę czucia głębokiego (propriocepcji),
- – przysiad z krzesłem – powolne siadanie ze zgięciem kolana do 90° i wstawanie do pełnego wyprostu.
Ćwiczenia powinny być spokojne, wykonywane w granicy bólu, a liczbę powtórzeń i obciążenie zwiększamy stopniowo. Zwykle zaczynamy od 1–2 sesji w tygodniu, a przy dobrej tolerancji przechodzimy do 3–4. W Centrum Medycznym Dobry Lekarz po ocenie ortopedy i fizjoterapeuty planujemy indywidualny program rehabilitacji, obejmujący edukację, naukę ćwiczeń oraz dobór obciążeń i intensywności. Dysponujemy świetnie wyposażoną salą do ćwiczeń, co pozwala bezpiecznie rozpocząć terapię pod stałą opieką terapeuty.
Kiedy operacja gonartrozy jest konieczna i na czym polega?
O operacji myślimy wtedy, gdy zawodzą metody zachowawcze, ból pojawia się także w nocy, reakcja na leki przeciwbólowe jest słaba, a choroba ogranicza aktywność i obniża jakość życia. W takiej sytuacji wykonujemy endoprotezoplastykę stawu kolanowego, czyli operacyjną wymianę zniszczonych elementów stawu.
Zabieg polega na usunięciu kilku milimetrów zmienionej zwyrodnieniowo kości udowej i piszczelowej, odpowiednim ich opracowaniu oraz założeniu metalowych implantów zastępujących powierzchnie stawowe. W trakcie operacji koryguje się oś kolana, dąży do poprawy zakresu ruchu i przywrócenia stabilności stawu, tak aby uzyskać bezbolesne funkcjonowanie.
W Centrum Medycznym Dobry Lekarz pacjent na każdym etapie pozostaje pod opieką specjalistów w endoprotezoplastyce stawów oraz doświadczonych rehabilitantów, co zapewnia spójny i kompleksowy proces terapeutyczny.
Jak dbać o stawy kolanowe, żeby zapobiec gonartrozie?
- – dbaj o prawidłową masę ciała i zdrową, zbilansowaną dietę,
- – wybieraj regularny, umiarkowany ruch (spacery, pływanie, rower),
- – unikaj długotrwałego klęczenia, kucania i pracy nadmiernie obciążającej kolana,
- – używaj obuwia z dobrą amortyzacją,
- – przy bólu, obrzęku lub po urazie zgłoś się do ortopedy i wykonaj zalecaną diagnostykę – wczesne rozpoznanie problemu pozwala od razu włączyć prawidłowe leczenie, co zmniejsza ryzyko rozwoju zmian zwyrodnieniowych w przyszłości.
Objawy gonartrozy – ból, sztywność lub ograniczenie ruchu w kolanie – to sygnał, żeby umówić się na wizytę w Centrum Medycznym Dobry Lekarz w Warszawie. Pracujemy w interdyscyplinarnym zespole ortopedów, reumatologów i fizjoterapeutów, co pozwala zaproponować pełen przekrój leczenia zachowawczego, w tym rehabilitację i iniekcje dostawowe, a w razie potrzeby leczenie operacyjne.
